दिवाळीचा पहिला दिवस अर्थात वसुबारस
दिवाळीचा आनंदमय उत्सव जसजसा जवळ येतो, तसतसे घराघरात तयारीला वेग येतो. या उत्सवाची सुरुवात होते ‘वसुबारस’ या पवित्र आणि पारंपरिक दिवशी. वसुबारस हा दिवाळीचा पहिला दिवस मानला जातो, आणि या दिवसाला “गोवत्स द्वादशी” असेही म्हटले जाते. या दिवशी गाई-वासरांची पूजा केली जाते आणि मातृत्वाच्या या प्रतीकाला वंदन केले जाते.
वसुबारसचे धार्मिक महत्त्व
वसुबारस हा केवळ सणाचा प्रारंभ नसून, तो भारतीय संस्कृतीतील गाईचे आध्यात्मिक आणि सामाजिक महत्त्व अधोरेखित करणारा दिवस आहे. हिंदू धर्मानुसार गाय ही ‘कामधेनू’ मानली जाते — सर्व इच्छांची पूर्ती करणारी माता. म्हणूनच या दिवशी लोक गाई आणि वासरांचे पूजन करतात, त्यांना स्नान घालतात, हार घालतात, आणि त्यांना चारा, गूळ, हरभरा खाऊ घालतात.
गौमातेचे पूजन आणि विधी
वसुबारसच्या सकाळी महिलावर्ग विशेषतः लवकर उठून स्नान करतात आणि गाई-वासरांचे पूजन करतात. ‘गाय आमची आई आहे’ असा भाव मनात ठेवून आरती केली जाते. काही घरांमध्ये गाईचे प्रतीक म्हणून कलश किंवा चित्र ठेवून पूजन केले जाते, विशेषतः शहरांमध्ये जिथे प्रत्यक्ष गाय उपलब्ध नसते. या दिवशी “गोवत्स द्वादशी व्रत” म्हणून उपवासही केला जातो.
कुटुंब आणि मातृत्वाचे प्रतीक
वसुबारसचा दिवस केवळ धार्मिक विधींपर्यंत मर्यादित नसून, तो मातृत्व, प्रेम आणि कृतज्ञतेचा उत्सव आहे. गाईप्रमाणेच आई आपल्या कुटुंबाचे पोषण करते, त्याग करते, आणि सर्वांना सांभाळते. म्हणूनच या दिवशी गायीला मातेसमान मानून तिच्या उपकारांची आठवण केली जाते.
लोककथा आणि पारंपरिक गोष्टी
अनेक ठिकाणी वसुबारसच्या निमित्ताने लोककथा सांगण्याची प्रथा आहे. असे मानले जाते की या दिवशी गोमातेची पूजा करणाऱ्यांना पुढील वर्षभर समृद्धी आणि आरोग्य लाभते. गावांमध्ये आजही गोवत्स परिक्रमा, भजन, आणि आरत्या करून वसुबारसचा सण साजरा केला जातो.
दिवाळीच्या आनंदाची सुरुवात
वसुबारसनंतर दिवाळीच्या प्रत्येक दिवसाला वेगळा अर्थ आणि आनंद असतो – धनत्रयोदशी, नरक चतुर्दशी, लक्ष्मीपूजन, पदव्या आणि भाऊबीज. पण या सर्व दिवसांची सुरुवात वसुबारसपासूनच होते, जिथे आपण निसर्ग, प्राणी आणि मातृत्वाला वंदन करून उत्सवाचा श्रीगणेशा करतो.
वसुबारस म्हणजे केवळ सणाचा आरंभ नव्हे, तर “कृतज्ञतेचा प्रारंभ” — ज्यातून आपल्याला माणुसकी, संवेदना आणि निसर्गाशी एकरूपतेचा खरा अर्थ शिकवला जातो.
